Man en Paard Coaching

Motiveert mens en paard om vanuit ontspanning het beste uit zichzelf te halen

Blogs en Artikelen


Hier deel ik regelmatig mijn gedachten over coaching en training en geef ik tips over hoe je dat zelf kunt aanpakken. Onderaan deze pagina vind je een handig overzicht per onderwerp, dus scroll even naar beneden als je iets zoekt.

Zou je meer willen weten over een specifiek thema? Laat het me graag even weten via het contactformulier!

Veel leesplezier!

Hester, Man en Paard Coaching


Waarom schrikt mijn paard van dingen die helemaal niet eng zijn? Deel 1: Aangeboren en aangeleerd



Foto: Prooidieren, vluchtdieren en groepsdieren: een groep halfwilde Konikpaarden op de vlucht. [© Hester Stasse, 2014]

Door Hester Stasse, 6 mei 2017


Als je regelmatig paardrijdt of op een andere manier met paarden omgaat, zal je het vast herkennen: je paard maakt een noodsprong als er plotseling een plastic zakje opwaait. Of hij weigert om langs een boomstronk of vuilcontainer te lopen. Of hij zet het op een lopen als jullie in de buurt van een varkenshouderij komen. Allemaal dingen die wij mensen niet eng vinden. Hoe komt het dan dat je paard er zo heftig op reageert?


Prooidier

In mijn vorige artikel “Hoe weet ik of mijn paard bang is?” kon je al lezen hoe je kunt herkennen dat je paard ergens bang voor is. Als hij iets spannend vindt, dan zal het van zijn ervaring en karakter afhangen in hoeverre en hoe heftig hij zal reageren. Hierover lees je hieronder meer. Dát paarden reageren is aangeboren en heeft te maken met het feit dat ze prooidieren zijn. Wilde paarden moeten altijd rekening houden met het gevaar van roofdieren zoals wolven of poema’s en die eigenschap hebben onze gedomesticeerde paarden nog steeds.


Vluchtdier

Aan de lange benen en de spieren die een paard heeft om zich met hoge snelheid voort te kunnen bewegen, kun je zien hoe een paard in de meeste gevallen zal reageren op gevaar. Vluchten is bijna altijd zijn eerste keuze. Alleen bij hoge uitzondering, bijvoorbeeld als het paard geen vluchtweg ziet, of als zijn of haar veulen wordt bedreigd, zal een paard ervoor kiezen om aan te vallen.


Energiebespaarder

Paarden zijn in het algemeen liever lui dan moe. Hoeven ze niet te draven of te galopperen, dan doen ze het niet. Dat klinkt misschien heel negatief, maar heeft simpelweg met overleven te maken. Als een prooidier energie verspilt en moe is, dan is het risico dat het door een roofdier wordt gegrepen nou eenmaal groter dan als het uitgerust is. Maar hoe zit het dan met spelgedrag, zul je denken, is dat dan geen energieverspilling? Natuurlijk vinden paarden het leuk om te spelen, maar in principe is dit gedrag bij jonge dieren vooral bedoeld om te oefenen voor later en om spieren op te bouwen, en bij volwassen paarden om de spieren soepel te houden. Ook spelen zorgt er dus voor dat de overlevingskans van een paard toeneemt.

Van nature zijn paarden bijzonder alert op de spierspanning en ademhalingssnelheid van andere dieren binnen hun gezichtsveld. Hierdoor kunnen ze in een oogwenk bepalen in hoeverre een roofdier alleen maar voorbij loopt en ze rustig door kunnen grazen, of dat het roofdier op jacht is en ze moeten vluchten. Die natuurlijke alertheid helpt een paard dus om te voorkomen dat het energie verspilt door onnodig weg te vluchten.


Groepsdier

Paarden die in het wild leven zullen vrijwel altijd groepen vormen met andere paarden. Dit heeft als voordeel dat er meer paren ogen en oren zijn die de omgeving in de gaten kunnen houden. Is er een roofdier in de buurt, dan is de kans groter dat een van de groepsleden dat roofdier op tijd ontdekt zodat de groep op tijd kan vluchten. En stel dat een roofdier de groep onopgemerkt heeft kunnen naderen, dan is de kans om gepakt te worden voor elk groepslid kleiner dan als het paard alleen zou zijn geweest. Verder zorgt het leven in een groep ervoor de kans dat het paard een geschikte partner vindt om zich mee voort te planten groter is als die al dicht bij hem of haar in de buurt is.

Uiteraard kleven er naast voordelen een aantal nadelen aan het leven in een groep. Zo betekent het onder andere dat je continu vlakbij je concurrenten leeft en dat als er een last krijgt van een infectieziekte, de rest van de groep vaak ook besmet zal raken. Uit het feit dat paarden desondanks in het wild in groepen leven en dat al duizenden jaren doen, wijst erop dat het leven in een groep voor een paard toch voordeliger moet zijn dan alleen rondzwerven.

Duidelijke communicatie is voor paarden pure noodzaak om in een groep te kunnen leven zonder energie te verspillen aan onnodige gevechten. Paarden communiceren vooral via lichaamstaal. Ze zijn dus niet alleen alert op spierspanning en ademhalingssnelheid van roofdieren, maar ook op die van hun groepsgenoten. Hierdoor kunnen ze elkaar op subtiele wijze duidelijk maken wat ze willen. Daarnaast zorgt die alertheid op lichaamstaal er natuurlijk voor dat een paard direct met de andere paarden van zijn groep mee kan vluchten als een van de groepsleden iets gevaarlijks heeft gezien, gehoord of geroken.


Gedomesticeerd dier

Het zal je niet verbazen dat paarden net zo alert zijn op jouw spierspanning en ademhalingssnelheid als op die van groepsgenoten en roofdieren. Paarden en mensen leven al duizenden jaren samen en er zijn onderzoeken die erop wijzen dat paarden emoties kunnen herkennen bij mensen. Of dit nu waar is of niet, stress kunnen ze zeker detecteren. Overigens maakt het daarbij weinig uit of je naast je paard loopt of op zijn rug zit. Door de stand van zijn ogen en het feit dat de meeste ruiters onbewust hun spieren aanspannen als ze stress ervaren, kan een paard jouw gespannenheid net zo goed aflezen als je in het zadel zit.

Dit is dan ook de reden dat je je paard niet helpt door boos te worden als hij weigert om langs een vuilcontainer te lopen of verschiet omdat hij een plastic zakje rond ziet fladderen. In je boosheid zal je je spieren aanspannen en sneller en hoger gaan ademen. Omdat het paard al bang is, zal hij in jouw extra spanning de bevestiging zien dat de situatie inderdaad gevaarlijk is. Gevolg: je paard wordt nog banger en is helemaal niet meer in de hand te houden. Makkelijk is het niet als je paard naast of onder je staat te dansen, maar het beste is om zo rustig mogelijk adem proberen te halen en je spieren te ontspannen.


Karakter

In mijn vorige artikel “Hoe weet ik of mijn paard bang is?” ging ik al even in op het verschil in hoe volbloeden, warmbloeden en koudbloeden op spannende situaties zullen reageren. In de meeste gevallen zullen paarden die dichter verwant zijn aan het Arabische volbloed zoals KWPN-ers, sneller onder de indruk zijn dan zware rassen als Tinkers. Dit is echter allesbehalve een garantie, want er zijn zowel hele nuchtere KWPN-ers als Tinkers die overal op reageren door hard te snurken en opzij te springen. Het zal dus mede van het karakter van je paard afhangen hoe die op een nieuwe situatie reageert.


Ervaring

De hersenen van een paard werken anders dan die van mensen. Als wij iets zien dat we niet herkennen, kunnen we in een fractie van een seconde bepalen of het een bedreiging is of niet. Een paard kan dat niet zo snel als wij. Daarom zal een paard direct vluchten of zich op zijn minst klaarmaken om te vluchten als het iets onbekends ziet, ruikt, voelt of hoort. Pas als het paard op een veilige afstand is, gaat het bepalen waar het precies voor gevlucht is en of dat terecht was of niet.


Tip: Doe schrik- en obstakeltraining met je paard

Zou jij graag willen dat je paard of pony wat minder hard schrikt van opwaaiende zakjes, vlaggen, vuilnisbakken of vreemde ondergronden? Door haar of hem stapsgewijs aan verschillende voorwerpen en situaties te laten wennen, krijgt je paard meer ervaring in het omgaan met spannende situaties. Wil je daarbij begeleid worden door iemand met ervaring? Schakel dan een gedragstrainer voor paarden in. Er zit er altijd wel een in de buurt die een schrik- en obstakeltraining kan organiseren bij jou op stal of thuis (ik doe dat bijvoorbeeld in de regio Eindhoven), zodat je zeker weet dat je paard of pony binnenkort een stuk steviger op zijn hoeven zal staan.


Dat vluchten zonder precies te weten waarvoor lijkt misschien een extreme reactie. Als je echter beseft dat het verschil tussen wel of niet gegrepen worden door een roofdier soms maar een fractie van een seconde is, wordt het heel begrijpelijk. Zouden de verre voorouders van onze paarden dat niet hebben gedaan, dan zou het paard waarschijnlijk allang uitgestorven zijn. Omdat er meer paarden bleven leven die het zekere voor het onzekere namen, hebben de meeste paarden meer dan een ervaring met dezelfde situatie nodig om hun vluchtreactie te kunnen onderdrukken. Heeft een paard geleerd dat de situatie geen bedreiging voor zijn leven vormt, dan zal het geen energie meer verspillen aan onnodig vluchten.


Situatie

Je zal vast weleens gemerkt hebben dat je paard heel anders kan reageren op precies hetzelfde voorwerp, geluid, gevoel of geur als hij op een andere plek is. Zo kan een paard dat thuis nooit reageert op een wapperende vlag tijdens een wedstrijd op een ander terrein opeens weigeren om de bak in te gaan als daar vlaggen omheen staan. Maar ook kan een pony die normaal niets geeft om het geluid van een landbouwmachines plotseling moeilijker de trailer inlopen als een boer vlakbij hooibalen aan het opstapelen is met zijn tractor. Verder kan het enorm uitmaken of je op je paard zit of naast hem loopt. Al deze voorbeelden hebben een ding gemeen: het zijn vanuit het paard gezien totaal verschillende situaties.

Prooidieren als paarden hebben zoals gezegd de aangeboren eigenschap om te reageren als ze iets onbekends zien, ruiken, voelen of horen. Als ze in een specifieke situatie hebben geleerd dat bijvoorbeeld het zien van een wapperende vlag geen gevaar oplevert, dan zijn ze voorgeprogrammeerd om in een andere situatie het zekere voor het onzekere te nemen en toch te vluchten. Wil je je paard dan ook bomb proof maken, dan is het essentieel om hem aan dezelfde spannende dingen te laten wennen in zoveel mogelijk verschillende situaties. Wedstrijdruiters zullen met een jong paard vaak eerst een aantal keren op wedstrijd gaan zonder het doel om een prijs te winnen. De winst die ze wel behalen is dat hun paard op deze wijze zo ontspannen mogelijk aan de nieuwe situatie kan wennen.


In het tweede en derde deel van dit artikel zal ik ingaan op hoe een paard de wereld waarneemt. Omdat de zintuigen van een paard anders werken dan die van ons en/of een andere gevoeligheidsgraad hebben, zitten er soms namelijk grote verschillen tussen wat jij ziet, hoort, ruikt of voelt en hoe je paard dat ervaart. Overigens kan je al deze artikelen plus een heleboel extra plaatjes en een korte handleiding hoe je je paard zelf laat kennismaken met spannende situaties gratis downloaden als eBook.


Hester, Man en Paard Coaching

PS: Heb jij een vraag over het gedrag van je paard of pony? Stuur hem naar me op, dan laat ik je weten waarom hij zich zo gedraagt.


Overzicht van al mijn blogs en artikelen


Vragen? Nieuwsgierig naar een specifiek onderwerp?

Mocht je vragen of opmerkingen hebben naar aanleiding van een van de blogs of artikelen, wil je meer weten over paardengedrag, of heb je een vraag over hoe coaching met behulp van paarden werkt, dan kun je altijd contact met me opnemen via de mail, telefoon of het contactformulier. Ook als je een artikel of blog zou willen lezen over een bepaald onderwerp, dan hoor ik dat graag.

Wil jij extra motivatie in je mailbox? Tips om zelf steviger in je schoenen te gaan staan, of om de relatie met je paard nog verder te verbeteren? En wil je daarnaast op de hoogte blijven van acties en aanbiedingen van Man en Paard Coaching?

Klik dan op onderstaande knop.