Very Important Horse

(Voorheen Man en Paard Coaching) Meer ontspanning, plezier en vrijheid met paarden

Blogs en Artikelen


Via mijn blogs en artikelen geef ik je graag tips uit eigen ervaring zodat jij en/of je paard lekkerder in jullie vel gaan zitten. Want dat is mijn grootste doel: dat mensen en paarden volledig zichzelf kunnen en mogen zijn en genieten van het leven.

Onderaan deze pagina vind je een handig overzicht per onderwerp, dus scroll even naar beneden als je iets zoekt. En zou je meer willen weten over een specifiek thema? Laat het me dan graag even weten via het contactformulier!

Veel leesplezier!

Hester, Man en Paard Coaching


Buitenrijden: Spannende Situaties-2

Hoe je paard omgaat met spannende situaties, dingen en dieren - Deel 2

(Een van de 5 factoren die van jouw buitenrit een feestje of een flop kunnen maken)


In het vorige artikel van deze reeks over ontspannen buitenrijden had ik het over hoe het basis spanningsniveau van je paard ervoor kan zorgen dat je paard zich al gespannen voelt voordat je met je buitenrit begint. Er zit dan dus al een laag of laagje in zijn spanningsemmertje. Stel dat het niveau in zijn emmertje vlak onder de rand zit, dan hoeft er maar weinig te gebeuren voordat het overloopt. Heb jij ervoor gezorgd dat het basis spanningsniveau van je paard laag is, dan heb je meer ruimte om spannende situaties aan te gaan. Maar eigenlijk wil je de hoeveelheid spanning die je paard onderweg aan zijn emmertje toevoegt natuurlijk het liefst zo laag mogelijk houden, want dan blijf je die ruimte houden voor het geval er echt iets heftigs zou gebeuren.

Dit is het tweede deel van het artikel "Hoe je paard omgaat met spannende situaties, dingen en dieren". Het eerste deel vind je hier.


Stap even in de hoeven van je paard


Veelvoorkomende angstproblemen bij buitenritten waar amazones en ruiters een paardengedragstrainer of -therapeut voor inschakelen zijn groot verkeer, motoren, mountainbikes, honden, koeien, vogels die uit de struiken vliegen, wapperende vlaggen, tunnels, bruggen, kliko’s en vreemd gevormde boomstronken. Allemaal dingen of dieren die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken lijken te hebben. Maar als je er eens wat dieper over nadenkt, dan blijken ze in vijf verschillende categorieën te vallen. Als je bijhoudt waar jouw paard voor terugdeinst, kan je daar gericht op gaan trainen. Weet jij wat je onderweg tegenkomt en waarom je paard die dingen zo eng vindt?


De belangrijkste drijfveer van elke diersoort, inclusief de mens, is overleven. Paarden zijn prooidieren en hun belangrijkste strategie om te overleven als ze met een roofdier te maken krijgen is vluchten. Kunnen ze niet vluchten, dan zullen ze gaan vechten om dat alsnog te doen. Omdat vluchten veel energie kost en ze die energie maar een keer kunnen verbruiken, vluchten paarden het liefst enkel als het nodig is.


Onderdeel van zijn software

Via natuurlijke selectie is in de loop van duizenden jaren een paard ontstaan waarbij een aantal situaties in zijn innerlijke programmatuur zit, ofwel waar hij al vanaf zijn geboorte op reageert. Dat geldt voor alles wat kan betekenen dat er een roofdier in de buurt is of dat er een roofdier op jacht is. Door je paard te trainen kan je hem leren dat die situaties geen gevaar voor hem opleveren, maar onder hoge spanning of bij ziekte kan het heel goed zijn dat zijn instinct het weer even overneemt. Voor hem voelt het op zo’n moment als een kwestie van leven of dood en dus doet hij wat zijn hele lichaam schreeuwt dat hij moet doen.


De vijf verschillende categorieën van situaties die je paard van nature spannend vindt

  1. Dingen of dieren die plotseling bewegen;
  2. Dingen of dieren die recht op je paard en jou afkomen of jullie achtervolgen;
  3. Dingen die heftig binnenkomen via de zintuigen van je paard, inclusief verontrustende geuren, geluiden, gevoelens en silhouetten;
  4. Situaties die je paard niet goed kan inschatten;
  5. Veranderingen in de omgeving.

Bij veel situaties die je tegenkomt tijdens je buitenrit heb je te maken met een combinatie van meerdere categorieën. Zo maakt een vrachtwagen niet alleen veel lawaai, maar hij komt ook nog eens recht op jullie af of rijdt achter jullie aan (achtervolgen). Een visser die onder een paraplu zit te vissen is een vorm die veel paarden niet herkennen. Als die visser een onverwachte beweging maakt, zal een gemiddeld paard dat niet leuk vinden. De meeste paarden hebben geen idee wat een varken is en hun geur valt in de categorie “verontrustend”. Komt een hangbuikzwijntje in een rechte lijn naar het hek om kennis te maken met je paard, dan is de kans groot dat hij er vandoor wil.


1. Dingen of dieren die plotseling bewegen

Iedereen die met paarden te maken heeft, weet dat paarden een enorme noodsprong kunnen maken als er plotseling iets beweegt. Een plastic zakje dat opwaait bijvoorbeeld, een vogel die uit de struiken vliegt, wapperende was, of een emmer die omvalt. Plotselinge bewegingen, zeker als die vlakbij je paard gebeuren, triggeren direct zijn vluchtsysteem omdat dit de beweging is die een jagend roofdier maakt. Leeuwen moeten het niet van lange achtervolgingen hebben, dus sluipen ze eerst zo dicht mogelijk bij en springen ze op het laatste moment uit het hoge gras om de aanval te openen op een kudde zebra’s. Die slaan direct op de vlucht zodra ze die plotselinge beweging zien en dit instinct hebben onze paarden doen ook nog steeds.


2. Dingen of dieren die recht op je paard en jou afkomen of jullie achtervolgen

In het verlengde van die plotselinge bewegingen staat de volgende categorie. Als je paard een dier of ding ziet dat in een rechte lijn op hem af stevent of achter hem aan komt, dan gaat hij er direct vandoor. Een roedel wolven werkt samen om het wilde paard dat ze geselecteerd hebben voor hun avondmaal te achtervolgen en daarom zal jouw paard niet bepaald blij worden van die enthousiaste hond die naar hem toe komt rennen om te spelen. Maar dit instinct wordt dus ook aangesproken als een kudde koeien nieuwsgierig naar het draad komt om kennis te maken met jou en je paard, als er een mountainbiker jullie over hetzelfde pad tegemoetkomt, of als er een auto jullie achteropkomt.


3. Dingen die heftig binnenkomen via de zintuigen van je paard

Paarden kunnen scherper horen en beter ruiken dan mensen. Vandaar dat harde geluiden en scherpe geuren een stuk heftiger binnenkomen via hun oren en neus dan als een mens hetzelfde hoort of ruikt. Plotselinge geluiden, zeker als die hard en/of hoog zijn, kunnen een schrikreactie veroorzaken, maar ook als mens moet je van goeden huize komen om niet tenminste eventjes te verschieten als er iets knalt of piept.

Een ander groot verschil tussen paarden en mensen zit in de kleuren die ze zien. De tinten die voor ons enorm in het oog springen, zoals rood, oranje en fuchsiaroze, vallen voor je paard weg tegen een groene achtergrond. Die kleuren zitten voor hun namelijk in dezelfde tint. Daarentegen kan je paard gefascineerd kijken naar een gele of witte auto, of iemand met een felblauwe jas. Geel, blauw en wit ziet je paard het beste. Dat is ook de reden dat er witgeblokte springbalken en witte hekjes worden gebruikt bij springparcoursen, anders zouden bijvoorbeeld rode hindernissen voor de paarden nauwelijks te zien zijn tegen de achtergrond van gras, bomen en struiken. Overigens kan er nog best het een en ander veranderd worden om ervoor te zorgen dat paarden de hindernissen nog beter kunnen zien, maar dat is een ander onderwerp.

Wil je meer weten over hoe de zintuigen van je paard en waarom je paard schrikt van dingen die wij helemaal niet eng vinden, download dan het gratis e-book Angst bij Paarden hier. Of lees de reeks artikelen via deze link. In het e-book vind je ook tips om zelf veilig aan de slag te gaan met spannende situaties.


Boskabouters, heidegeesten en strandmonsters

Het lijkt soms alsof je paard “zomaar” angstig wordt tijdens een buitenrit. In plaats van bakkabouters, lijk je opeens te maken te hebben met boskabouters, heidegeesten en strandmonsters. Heel irritant natuurlijk en voor sommige mensen een reden om te denken dat hun paard zich aanstelt. Alleen reageert een paard nooit zomaar. Omdat wij mensen compleet andere zintuigen dan paarden hebben, kunnen zij dingen waarnemen die wij helemaal niet in de smiezen hebben. Doordat paarden een veel betere neus dan mensen, hebben ze die dode koe die een paar honderd meter verder onder een kadaverkap ligt allang geroken, terwijl jij die geur pas ruikt als je er vlakbij bent.

Behalve dat paarden beter kunnen horen dan mensen, kunnen ze andere frequenties waarnemen dan wij. Het kan daarom goed zijn dat zij iets hebben gehoord dat wij niet eens kunnen horen. Maar dat geluid is er dus wel degelijk en kan je paard in sommige gevallen fikse spanning opleveren.

De ogen van een paard wijken zo mogelijk nog meer af van die van ons. Paarden kunnen met hun aan de zijkant van hun hoofd staande ogen en horizontale pupillen zo’n 340 tot 350 graden van hun omgeving zien. Tegelijkertijd. Terwijl wij met onze naast elkaar staande ogen slechts 180 graden zien met een blik. Als er dus achter je paard iets is wat hij verontrustend vindt, dan zal jij dat hoogstwaarschijnlijk niet hebben gezien, tenzij je toevallig je hoofd op dat moment omdraait. Wil je gaan begrijpen waar je paard op reageert, dan loont het om niet alleen te kijken naar wat er vóór je paard te zien is, maar ook achter jullie te kijken.


Verontrustende geuren, geluiden, gevoelens en silhouetten

Op een aantal geuren, geluiden, gevoelens en silhouetten zal je paard extra reageren omdat die voorgeprogrammeerd zijn in de software van elk paard op het moment dat hij ter wereld komt. De geur van een dood dier, maar ook van bijvoorbeeld bloed, is daar een goed voorbeeld van. Omdat die geur vaak betekent dat er een roofdier actief is in de buurt, vindt je paard die bijzonder verontrustend. Daarom zal hij instinctief de andere kant uit willen als hij deze geuren ruikt.

Voor silhouetten geldt iets dergelijks. Lijkt die vreemd gevormde boomstronk precies op een poema die zich klaarmaakt voor de sprong, dan zal je paard het allesbehalve zien zitten om de stronk te benaderen. Ook silhouetten van vliegtuigen kunnen paarden grote schrik aanjagen. Gedacht wordt dat dit komt doordat zijn verre voorouder het oerpaard een stuk kleiner was en daardoor een prima maaltje vormde voor de roofvogels van die tijd. Paarden hebben geen zelfbeeld en dus kunnen ze niet inschatten dat ze veel te groot zijn om door een roofvogel gegrepen te worden.

Paarden zijn keien in het detecteren van geluiden die kunnen betekenen dat er een roofdier op jacht is, zoals ritselende bladeren en brekende takjes. Dit zou ook kunnen verklaren waarom een klikje met je tong zo goed helpt om je paard in beweging te zetten; zijn aandacht heb je daarmee sowieso direct.

Verandert een geluid plotseling, dan kan dat net zo goed een reden zijn voor je paard om af te haken. Dit merk je bijvoorbeeld als jullie een brug oversteken: opeens klinken de hoefslagen van je paard heel anders dan daarvoor. Behalve dat tunnels soms donkere gaten zijn waar je paard instinctief van terug kan deinzen, komt het geluid plotseling overal vandaan door de echo - best beangstigend als je dat nog nooit eerder hebt meegemaakt.

Ook een aantal dingen die een paard voelt kunnen zijn overlevingsdrang triggeren. Zo zal een paard van nature tegen druk ingaan. Want stel dat een wild paard ergens in verstrikt is geraakt, dan zal hij zichzelf uit alle macht proberen los te rukken om te voorkomen dat hij achterblijft en een makkelijke prooi is voor roofdieren. Ik heb ondertussen meerdere paarden meegemaakt die heftig reageren op het gevoel van iets dat om hun hoeven blijft hangen, zoals een dekzeil in een rulle buitenbak. Hun reactie om opzij te springen heeft vermoed ik te maken met dat dat gevoel vergelijkbaar is met wegzakken in een moeras of modder.


4. Situaties die je paard niet goed kan inschatten

Verder reageren paarden op dingen, dieren en mensen die een vorm hebben die ze niet (direct) herkennen, simpelweg omdat ze niet weten of die een gevaar voor ze vormen of niet. Kliko’s zijn een goed voorbeeld van silhouetten waar paarden niets mee kunnen. Ook mensen die iets anders doen dan rechtop staan, lopen of zitten zien er verontrustend uit, omdat paarden die niet direct als mens herkennen.

Zo heb ik al heel wat paarden meegemaakt die met hun hoofd en hals in de lucht en met gespitste oren naar me stonden te turen terwijl ik gehurkt mijn veter zat vast te maken. Zodra ik overeind was gekomen werd alarmfase 1 direct weer ingetrokken. Maar ook vissers, mensen met Nordic walking-stokken en mensen met kinderwagens zijn bekende probleemsituaties voor paarden. Dit verklaart ook waarom paarden tijdens buitenritten zo geobsedeerd kunnen zijn door dingen, dieren of mensen die in de verte bewegen en waarvan ze niet goed kunnen zien wat het is.

In het verlengde ligt de weerstand van veel paarden om een plas water in te stappen. Zeker als het water spiegelt, maar ook als het troebel is, kunnen ze niet goed inschatten hoe diep de plas, het beekje of vennetje is. Vandaar dat ze liever het zekere voor het onzekere nemen door er omheen te gaan. In de natuur zou een verkeerde beoordeling van de diepte immers kunnen leiden tot een gebroken been, of wegzakken in de modder.


5. Veranderingen in de omgeving

Zoals veel prooidieren hebben paarden een fotografisch geheugen. En terecht, want dingen die veranderd zijn kunnen in het wild betekenen dat de situatie die ze kenden en veilig was, nu gevaarlijk is geworden. Vandaar dat je paard stokstijf kan gaan stilstaan als er in het bos waar jullie al talloze buitenritten hebben gemaakt plotseling een deel van de bomen gekapt is. En behalve hun verontrustende vorm zijn kliko’s ook verdacht omdat die soms wel en soms niet aan de straat staan. En iets dichter bij huis: ik gok dat er heel wat amazones zijn die liever hun jas niet over de rand van de bak hangen omdat ze weten dat hun paard daar dan niet meer langs durft. Ook aan deze problemen kan je door middel van training iets doen.


Bij twijfel, rennen!

Twijfelt een paard of een situatie veilig is of niet, dan zal hij het zekere voor het onzekere nemen en er toch vandoor gaan. Ook dat is een belangrijk onderdeel van zijn overlevingspakket. Want hoe eerder een wild paard vlucht als hij iets verdachts ziet of hoort, des te groter de kans dat hij zijn genen kan doorgeven aan de volgende generatie en paarden als soort blijven voortbestaan.

De strategie van eerst op veilige afstand komen en dan pas beoordelen of het ding of dier gevaarlijk was passen paarden al duizenden jaren succesvol toe en is iets dat ondanks dat mensen al eeuwen paarden fokken nog steeds niet verdwenen is. Dit is ook de reden dat gezonde paarden prima in het wild kunnen overleven als ze in een natuurgebied worden losgelaten of als ze ontsnappen; alle instincten die ze daarvoor nodig hebben zitten nog steeds ingeprogrammeerd in elk paard. Door je paard te leren dat hij ook bij twijfel op jou kan vertrouwen, versterk je jullie band terwijl hij tegelijkertijd veel minder vaak hoge spanning hoeft te ervaren. En dat stelt elk paard op prijs.


Een goede voorbereiding is het halve werk

Een van de dingen die ik mensen die nog nooit met hun paard op buitenrit zijn geweest aanraad, is om tijd te steken in de voorbereidingen. Het beste is om de route die je wilt gaan rijden te voet of met de fiets te verkennen. Als je die door de ogen van je paard bekijkt met de informatie over hoe hij dingen waarneemt en waar hij op zou kunnen reageren in je achterhoofd, kan je een goede inschatting maken van welke dingen je sowieso wilt uittesten voordat je voor de eerste keer met hem het erf afgaat. Merk je daarbij dat je paard die dingen moeilijk vindt, dan kan je daarmee aan de slag in een veilige omgeving, maar daarover in het volgende deel meer.

Ik heb een checklist gemaakt met daarin de meest voorkomende uitdagingen die je tijdens je buitenrit kunt tegenkomen. Daarnaast kan je kijken welke rode draad je vindt in die uitdagingen, ofwel in welke categorieën ze vallen. Deze dubbele checklist kun je hier gratis downloaden. Je kunt dus direct aan de slag met het in kaart brengen van je route.


Nu je beter begrijpt waarom je paard het op sommige momenten het liefst op een lopen zet, kan je gaan kijken wat je daaraan kunt doen. In het derde deel van dit artikel geef ik je tips om op een veilige manier aan de slag te gaan met schrik- en obstakeltraining.


Hester, Man en Paard Coaching

PS: Sta je te trappelen om naarbuiten te gaan met je paard en wil je tips die op jou en je vierbenige lieveling zijn afgestemd? Ik help je graag op weg: op afstand als je dat liever hebt vanwege de Corona-situatie, of door bij jou en je paard langs te komen.


Overzicht van al mijn blogs en artikelen

Jij en je paard

Paard op crash-dieet?

Ontspannen Buitenrijden: Hoe makkelijk je paard van zijn erf of maatjes vandaan gaat

Ontspannen Buitenrijden: Hoe je paard omgaat met spannende situaties, dingen en dieren - deel 1

Ontspannen Buitenrijden: Hoe je paard omgaat met spannende situaties, dingen en dieren - deel 2

Ontspannen Buitenrijden: Hoe je paard omgaat met spannende situaties, dingen en dieren - deel 3

Ontspannen Buitenrijden: Het basis spanningsniveau van je paard

Ontspannen Buitenrijden: De 5 factoren die van jouw buitenrit een feestje of een flop maken

Mijn grootste buitenrijblunders

“Een paar trappen in zijn buik; dan weet je paard tenminste wie de baas is”

Is jouw paard een fiets?

Focus jij op wat je NIET wil of op wat je WEL wil?

Gedoe bij de trailer deel 1: Waarom lokken met een emmer voer bijna nooit werkt

Gedoe bij de trailer deel 2: “Mijn paard staat eindelijk in de trailer. En nu? Klep dicht en rijden?”

Gedoe bij de trailer deel 3: Waarom je je paard eerst moet losmaken en dan pas de achterstang moet openen

Gedoe bij de trailer deel 4: Waarom sederen trailerlaadproblemen kan veroorzaken of verergeren

Weet jij hoeveel invloed JIJ op je paard kunt hebben?

Kan jij mijn paard niet gewoon even voor me fiksen?

Kijk eens naar wat er WEL goed gaat

Hoe duidelijk ben jij voor je paard?

Ik heb hem even alle hoeken van de bak laten zien!

Training geannuleerd!

Houd je klep in de gaten!

Stel je bent een paard... De Trailertijdmachine

Heb jij ook last van startproblemen?

Een klopje op de hals klopt niet altijd

Creatief met Balk - Deel 1

Creatief met Balk - Deel 2

Creatief met Balk - Deel 3

Creatief met Balk - Deel 4

Creatief met Balk - Deel 5

Train jij je paard vaker dan nodig?

Nieuwe gewoonte aanleren? Begin klein!

Je paard snapt niet dat de bron van jouw spanning tussen je oren zit

Gewoon doorgaan; waar een wil is...

Loop jij weleens aan de rechterkant van je paard?

Minder stress bij "andersom" vervoeren

Vier gehoorzaamheidsoefeningen voor de dagelijkse omgang met je paard

Wandelen met je paard: het effect van deeldoelen

Dit is een parkeerplaats!

Wint je paard als je afstapt als je paard ergens niet voorbij durft?

Blijft jouw paard liever in de wei als je hem komt halen?

Een paard starten op een "sympathieke" manier zorgt voor minder stress tijdens de training

Paarden blijven schrikken van nieuwe voorwerpen

Er zijn geen echte wilde paarden meer op aarde

De invloed van jouw lichaamshouding op je paard

Meer controle over je paard? Laat los!

Soms kun je beter NIET met je paard gaan trainen

Ik heb helemaal geen hulp nodig!

Paard met gebruiksaanwijzing

Ga trainen en blijf trainen!

Hoe weet ik of mijn paard bang is?


Vragen? Nieuwsgierig naar een specifiek onderwerp?

Mocht je vragen of opmerkingen hebben naar aanleiding van een van de blogs of artikelen, wil je meer weten over paardengedrag, of heb je een vraag over hoe coaching met behulp van paarden werkt, dan kun je altijd contact met me opnemen via de mail, telefoon of het contactformulier. Ook als je een artikel of blog zou willen lezen over een bepaald onderwerp, dan hoor ik dat graag.

Wil jij extra motivatie in je mailbox? Tips om zelf steviger in je schoenen te gaan staan, of om de relatie met je paard nog verder te verbeteren? En wil je daarnaast op de hoogte blijven van acties en aanbiedingen van Man en Paard Coaching?

Klik dan op onderstaande knop.